Begin jaren tachtig van de 19e eeuw werd door de Antwerpse diamantindustrie emplooi buiten die stad gezocht. Het werd te druk en te onveilig in deze stad. Door de intensiteit van de productieruimtes lag brandgevaar en beroving steeds op de loer, want vele gebouwen bestonden nog uit een houten frame. Van belang was ook de macht van de vakbonden, die de productie-ruimtes stevig onder de duim hielden mede doordat de patroons geen eigen organisatie hadden. Een uitwijkmogelijkheid was de kant van Nederland op te gaan want ook de steden en dorpen rond Antwerpen waren al volop ingeschakeld bij de productie van de diamant.

Ene Louis Coetermans was de eerste die in september 1880 in Bergen op Zoom aanklopte bij het gemeentebestuur om over de opzet van een diamantslijperij te praten. Hij had reeds enkele jongens en meisjes het vak geleerd en zo kon de proef van start gaan. De familie Henrichs-Asselbergs heeft de slijperij gedreven tot ca 1887. Hierna werd de productie stil gelegd.

Een vervolg in Bergen op Zoom kwam pas in 1902 toen Dominicus de Mol in zijn achtertuin aan de Antwerpsestraat-hoek Zuidoost Singel een herstart maakte met de diamantslijperij. Hij was een handelaar in bouwmaterialen en aannemer. Naast zijn bouwactiviteiten was hij ook nog betrokken bij de productie van gipsplaten (Brabantia) en een kalkblusserij. Zelf trad hij ook op als architect. De slijperij liep wel goed want er is een aanvraag voor uitbreiding in 1907. Onduidelijk is het vervolg, want de familie de Mol verhuist in 1911 naar Australië en de nieuwe bewoner van Antwerpsestraat 45/47 is de heer Neutelings. Hij wordt de grote man van de Liga biscuits.

De slijperij van de Beer begint wel goed te werken. Startte hij in 1911 met zeven molens, in 1913 is dat aantal al gegroeid naar 20 stuks. Er is ook vraag naar extra diamantslijpers op dat adres in 1919. De huidige baas is dan ene S. Herbach.

Afwikkeling van de diamantslijperijen is niet makkelijk te vangen. Er is amper tot summiere informatie over deze tak van nijverheid. Een verkoopannonce van de notaris Peree maakt duidelijk dat in 1923 ook deze nijverheid voorbij is. De panden in de Boutershemstraat staan te koop. Einde diamantslijperijen.

 De aanleiding tot het nagaan van het ontstaan van de naam Papegaaienbrug leidt ons naar de distilleerderij de Papegaai in Delft, die door de ZNSF in 1923 is overgenomen. Deze foto was de blikvanger op pagina 36 van het boek “Bergen in Brokken” en de foto in het archief van de ZNSF.

De brug was gelegen tussen de in middels gedempte Zeelandhaven en de oude Vissershaven en u kijkt hier richting stad. Rechts liggen de gebouwen van de suikerfabriek Zeeland. De brug werd in 1931 op last van de Z.N.S.F. met een reclameopschrift beschilderd door de bekende Bergenaar Janus van de Kreek. Omdat boven de letters -AP- een papegaaienkop te zien was ( logo van de distilleerderij ) was de naam van de brug door de Bergenaren al snel bedacht.

 Buiten de nodige alcohol leverde de distilleerderij ook limonade 
en ook die reclames waren voorzien van de Papegaaienkop

  

De plaatselijke slijter, die al enige tijd agent was van die distilleerderij, was natuurlijk erg in zijn sas met alle “commotie” rondom de ballonvaart en de brug en dat was niet tegen dovemansoren gezegd en hij speelde daar natuurlijk volop op in.

Deze slijter had redelijke connecties in de stad want hij had ook een filiaal aan de Vijverberg 12...dat later Acacialaan 9 werd met als uitbater dhr. Mouwen.

 Die distilleerderij hield wel van specifieke acties. Zo was er ook nog tijdens de koninginnedag in 1925 een geweldige actie met de start van een luchtballon vanaf de Grote Markt in Bergen op Zoom, waar veel landelijke kranten verslag van deden. Tot op de hoogte en tijd nauwkeurig werd er verslag gedaan van de ballonvaart. De foto op de Grote Markt werd door de Bergse fotograaf Serre getrokken. De verslaggeving uit de Provinciale NoordBrabantse en ’s Hertogenbosche courant maakte ons bekend met de technische details van de vlucht in de uitgave van 2 september 1925:

Opstijging om 6.22 / hoogte 550 meter / richting oost / daling ingezet om 7.14 en geland in een weiland onder Chaam om 7.34 uur.

Ook de plaatselijke kranten liet zich niet onbetuigd.

Dit verhaal is een samenvatting van het verhaal Reclame – vormen te Bergen op Zoom van de distilleerderij en alcoholfabriek de Papegaai vh. Van Berkel & Co. Te Delft. ( door Kruf en Jordans).

Als bijvangst van een onderzoek van een stukje geschiedenis van Borgvliet kom ik tot dit verhaal. Een herberg, taverne op Oud-Borgvliet met opa als herbergier en een herberg op Nieuw-Borgvliet van zijn kleindochter en haar man.

In de Kremerstraat in Bergen op Zoom staat een pand dat in de afgelopen honderd jaar veelal verbonden is met kleding. In maart 1912 vervoegde de weduwe Asselbergs-Ketelaars zich bij de Vroede Vaderen met het verzoek om twee kleine pandjes te mogen amoveren (slopen) en daarvoor in de plaats één winkel/woonhuis te mogen bouwen. Het huidige pand Kremerstraat 31.

Het betrof de panden de Grote en de Kleine Vijchcorff, met als toenmalige kadasternummers G 3813 en G 3814. Discussie over de schrijfwijze van de namen is niet uit te sluiten, omdat er diverse van in omloop zijn geweest; o.a. den Cleijnen Vijchcorff / den kleijnen Vijgenhof / den grooten Vijgenkorf…De twee oudjes werden dus na de sloop één pand en het werd kadasternummer G 5918... de naam werd de grote Vijghcorff.

Tijdens mijn inventarisatie van winkels in Bergen op Zoom tussen 1900 en 2000 kom ik nogal wat vreemde en vermakelijke benamingen in advertenties en opmerkingen tegen. In het begin van de 20e eeuw werden er nog heel andere termen gebruikt voor winkels, personen en zaken en een aantal daarvan wil ik graag met u delen.

Vettewarijen: winkels die oliën, vetten en kaarsen en dergelijke verkochten. Dit soort winkels bestond veelal uit een combinatie met kruidenierswaren.

Kramerijen: de verkoop van allerlei klein huishoudelijke materialen, voornamelijk uit metaal. Dat varieerde van een haarspeld tot schroefje en dergelijken.

Pelterijen: winkels die handelden en materiaal verwerkten in bont.

Schalotten: Dit is nog een echt middeleeuws woord. Deze producten waren houten zolen met een leren kap erover heen. De oude, middeleeuwse slipper dus.

Op de muur van Koevoetstraat 43 te Bergen op Zoom tussen beide ramen is een gedenksteen ingemetseld voor ene Alexus Wilhelmus Hubertus van de Wijnpersse. Wie was deze man en waarom een gedenkbord?

Tekst op het bord:
“1882 hulde 1907 Aan de nagedachtenis van
A W H van de Wijnpersse Gebracht door de onderwijzers
uit het westen van Noord – Brabant”  

Het bleef in Bergen op Zoom niet alleen bij wat stuntvliegen, na  de vlieggekte ( verhaal vliegdemo in 1910). De ontwikkelingen in het vliegwezen tartten de verbeelding van vele jongeren. Het grootste probleem was destijds de opleiding met de daaraan verbonden hoge kosten. Dus voor de jeugdigen werd gezocht naar een alternatief.

In 1909 explodeerde het aantal vliegshows en vliegweken door de vliegende oversteek van het Kanaal tussen Engeland en Frankrijk. Deze vlucht werd uitgevoerd door de Franse vliegtuigbouwer en aviateur Louis Bleriot. De pioniers in de lucht werden al snel met het predikaat “luchtpiraten” bestempeld.

In navolging van het eerste nationale vliegfeest in en bij Etten-Leur (in 1909) wilden ook enkele welgestelde ingezetenen van Bergen op Zoom, met voorop Dirk van Dobbenburgh, de boekdrukker en uitgever van de Bergse Courant, er een graantje van meepikken. Zij stelden veel in het werk om een vliegshow naar Bergen op Zoom te krijgen. Dat lukte reeds in 1910. Zij contracteerden de Antwerpenaar Leon Verstraeten voor een show bij het pas geopende Kurhaus aan de Zeekant. Leon was leraar in de aviatiek en bestuurder van de Franse vliegschool Sommer te Mouzon.

Voor de shows moesten wel tribunes worden gebouwd en toegangsregels worden opgesteld. Een complete vliegweek werd in elkaar gezet tussen 8 en 12 september. Een abonnement gaf toegang tot de meest mogelijke vliegcapriolen op de diverse dagen. De aviateur vloog in een Sommer-tweedekker, die geheel open was.

 

Zoals u op de bijgaande foto kunt zien is het een fabrieksgebouw met enkele geleidepijpen voor materiaal – vervoer van het ene naar het andere gebouw. Ondanks dat er al vroeg werd gewezen op een van de laatste aardewerkfabrieken was het tot voor kort nog niet absoluut duidelijk waar dat gebouw gelokaliseerd moest worden.

Probleemoplossing

 

De uitkomst

Het gebouw op de foto

Opslag en sloop